Doğu Anadolu’da sismik gerilim uyarısı: Van’ın doğusu dikkat çekiyor

Doğu Anadolu’da sismik gerilim uyarısı: Van’ın doğusu dikkat çekiyor Kahramanmaraş merkezli 6 Şubat depremlerinin ardından Türkiye genelinde fay hatlarına yönelik bilimsel çalışmalar hız kazanırken, Doğu Anadolu için dikkat çeken yeni bir değerlendirme geldi. Zonguldak Bülent Ecevit Üniversitesi (BEUN) Harita Mühendisliği Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Hakan Kutoğlu, İngiltere’deki University of Leeds ile yürütülen ortak araştırmanın sonuçlarını paylaştı.

Doğu Anadolu’da sismik gerilim uyarısı: Van’ın doğusu dikkat çekiyor

Kahramanmaraş merkezli 6 Şubat depremlerinin ardından Türkiye genelinde fay hatlarına yönelik bilimsel çalışmalar hız kazanırken, Doğu Anadolu için dikkat çeken yeni bir değerlendirme geldi. Zonguldak Bülent Ecevit Üniversitesi (BEUN) Harita Mühendisliği Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Hakan Kutoğlu, İngiltere’deki University of Leeds ile yürütülen ortak araştırmanın sonuçlarını paylaştı.

Uzman isme göre, Türkiye genelinde yapılan uydu radar ölçümlerinde en yüksek yıllık stres birikimi Van’ın doğusunda yer alan hat üzerinde gözlemleniyor. Bu durum, bölge için dikkatli olunması gerektiğini ortaya koyuyor.

Uydu radar çalışmalarıyla anlık izleme

Prof. Dr. Kutoğlu, radar interferometri yöntemiyle yürütülen çalışmalarda yer kabuğu hareketlerinin uydu verileri aracılığıyla anlık takip edildiğini belirtti. Bu teknik sayesinde Türkiye genelinde sismik gerginlik haritaları oluşturuluyor ve hangi bölgelerde gerilimin arttığı bilimsel olarak analiz ediliyor.

Elde edilen veriler, Doğu Anadolu’da özellikle Van’ın hemen doğusunda uzanan hatta homojen ve yüksek bir stres birikimi olduğunu gösteriyor. Uzmanlara göre bu tür homojen kırmızı alanlar, fay sisteminin birlikte çalışabileceğine işaret ediyor.

250 kilometrelik alanda büyük deprem kaydı yok

Kutoğlu’nun açıklamasına göre bölgede daha önce tespit edilmiş çok sayıda aktif fay hattı bulunuyor. Bunlardan biri de Çaldıran Fayı. Bu fay hattı 1647 ve 1976 yıllarında kırılmış ve geçmişte 7.3 büyüklüğünde depremler üretmişti.

Van’ın güneyinde ise 1881 ve 2011 yıllarında yıkıcı depremler meydana geldi. Ancak yapılan analizler, Çaldıran Fayı’nın kırılmış olmasına rağmen yaklaşık 250 kilometre uzunluğunda geniş bir alanda büyük ölçekli bir deprem kaydı bulunmadığını ortaya koyuyor.

Haritalarda bu alanın baştan aşağı homojen şekilde yüksek gerilim bölgesi olarak görünmesi, uzmanlara göre sistemin tek parça halinde enerji biriktirdiğini gösteriyor.

6 Şubat senaryosuna benzer risk

Prof. Dr. Kutoğlu, bu durumun teorik olarak birden fazla fay segmentinin birlikte çalışması ihtimalini gündeme getirdiğini belirtiyor. 6 Şubat 2023’te Hatay merkezli depremlerde olduğu gibi, uzun bir fay hattının aynı anda kırılması olasılığı bilimsel olarak göz ardı edilmiyor.

Uzman isim, Türkiye’de nüfus yoğunluğu nedeniyle genellikle Marmara Bölgesi’ne odaklanıldığını, ancak Doğu Anadolu’daki sismik birikimin de ciddi şekilde değerlendirilmesi gerektiğini vurguluyor. Yapılan çalışmalar, söz konusu hattın yıllar içinde eşit ve sürekli biçimde gerildiğini ortaya koyuyor.

2011 Van depremi süreci bitirmedi

2011 yılında Van’da yaşanan depremin tüm gerilimi boşalttığı yönündeki algının doğru olmadığını belirten Kutoğlu, o depremin daha geniş bir sistemin yalnızca küçük bir bölümünü etkilediğini ifade ediyor. Arka planda daha büyük bir mekanizmanın enerji biriktirmeye devam ettiğini dile getiren uzman, bu nedenle bölgesel risk analizlerinin bütüncül yapılması gerektiğini söylüyor.

Bilimsel veriler, Doğu Anadolu’daki bazı hatlarda gerilim birikiminin sürdüğünü gösteriyor. Uzmanlara göre bu durum kesin bir deprem zamanı anlamına gelmese de, yapı güvenliği, kentsel dönüşüm ve afet hazırlıkları konusunda tedbirlerin artırılması gerektiğini ortaya koyuyor.